مراحل تولید پارافین؛ از نفت خام تا محصول نهایی

پارافین یکی از پرکاربردترین محصولات جانبی صنعت نفت است که در شمع‌سازی، بسته‌بندی، لاستیک، آرایشی‌وبهداشتی، دارویی و ده‌ها صنعت دیگر مصرف می‌شود. اما این ماده‌ی سفید و بی‌بو چطور از دل نفت خام سیاه و غلیظ به دست می‌آید؟ در این مقاله مراحل تولید پارافین را از پالایشگاه تا بسته‌بندی، به زبان ساده و گام‌به‌گام توضیح می‌دهیم و می‌گوییم هر مرحله چه تأثیری روی کیفیت و قیمت پارافین نهایی دارد.

پارافین چیست و از کجا می‌آید؟

پارافین (Paraffin Wax) مخلوطی از هیدروکربن‌های اشباع‌شده با زنجیره‌ی بلند است که در دمای اتاق به‌صورت جامد و مومی‌شکل دیده می‌شود. ماده‌ی اولیه‌ی تولید پارافین، برش‌های سنگین حاصل از تقطیر نفت خام است. در واقع پارافین در کنار تولید روغن پایه (روغن موتور و روغن‌های صنعتی) به دست می‌آید؛ چون برای ساخت روغن پایه‌ی مرغوب باید موم موجود در برش‌های نفتی جدا شود و همین موم جداشده، پس از تصفیه، به پارافین تبدیل می‌شود. برای آشنایی بیشتر با انواع این محصول، مقاله‌ی معرفی انواع پارافین جامد و کاربردهای آن را بخوانید.

مراحل تولید پارافین به‌صورت گام‌به‌گام

مرحله ۱: تقطیر اتمسفری و تقطیر در خلأ

نفت خام ابتدا در برج تقطیر اتمسفری حرارت داده می‌شود تا برش‌های سبک مثل گاز مایع، بنزین، نفت سفید و گازوئیل از آن جدا شوند. باقی‌مانده‌ی سنگین ته برج وارد برج تقطیر در خلأ می‌شود. تقطیر در فشار پایین باعث می‌شود مواد سنگین در دمای کمتری جوش بیایند و تجزیه نشوند. حاصل این مرحله چند برش روغنی (سبک، متوسط و سنگین) است که همگی مقداری موم پارافینی در خود دارند و خوراک اصلی تولید پارافین به شمار می‌روند.

مرحله ۲: استخراج با حلال (حذف آروماتیک‌ها)

برش‌های روغنی مقدار زیادی ترکیبات آروماتیک دارند که رنگ، بو و پایداری محصول را خراب می‌کنند. در این مرحله با حلال‌هایی مانند فورفورال، آروماتیک‌ها از روغن جدا می‌شوند. خروجی این مرحله «رافینیت» نام دارد؛ روغنی تمیزتر که هنوز موم پارافینی دارد و برای مرحله‌ی بعد آماده است.

مرحله ۳: موم‌زدایی (Dewaxing) و تولید اسلک وکس

رافینیت با حلالی مانند مخلوط متیل‌اتیل‌کتون (MEK) و تولوئن رقیق و سپس به‌تدریج سرد می‌شود. با کاهش دما، مولکول‌های موم به‌صورت بلور جامد درمی‌آیند و با فیلترهای دوار خلأ از روغن جدا می‌شوند. روغن موم‌زدایی‌شده به واحد روغن پایه می‌رود و موم جداشده که هنوز مقدار قابل توجهی روغن دارد، اسلک وکس (Slack Wax) نامیده می‌شود. اسلک وکس ماده‌ی خام تولید پارافین است و خودش هم در صنایعی مثل تخته‌خرده‌چوب (MDF) و کود مصرف دارد.

مرحله ۴: روغن‌گیری (De-oiling)

مهم‌ترین تفاوت پارافین مرغوب و نامرغوب در درصد روغن آن است. در مرحله‌ی روغن‌گیری، روغن باقی‌مانده در اسلک وکس جدا می‌شود. این کار به دو روش انجام می‌شود:

• روش تعریق (Sweating): روش قدیمی‌تر که در آن موم به‌آرامی گرم می‌شود تا روغن و اجزای با نقطه‌ی ذوب پایین، مانند عرق از آن خارج شوند.
• روغن‌گیری با حلال: روش رایج امروزی که در آن موم دوباره در حلال حل، سرد و فیلتر می‌شود. این روش دقیق‌تر است و پارافین با درصد روغن بسیار پایین تولید می‌کند.

محصول جانبی این مرحله، روغنی مومی به نام فوتس اویل (Foots Oil) است که کاربردهای صنعتی متعددی دارد. بر اساس میزان روغن باقی‌مانده، پارافین به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شود:

• پارافین نیمه‌تصفیه (Semi-Refined): درصد روغن کمی بالاتر؛ مناسب کاربردهای صنعتی و شمع‌سازی معمولی.
• پارافین تمام‌تصفیه (Fully Refined): درصد روغن بسیار پایین (معمولاً کمتر از ۰٫۵ درصد)؛ سفیدتر، سخت‌تر و بی‌بوتر (مانند پارافین کریستالی)، مناسب صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و شمع‌های مرغوب.

مرحله ۵: تصفیه‌ی نهایی (Finishing)

پارافین روغن‌گیری‌شده هنوز ممکن است رنگ، بو یا ناخالصی‌های جزئی داشته باشد. در مرحله‌ی تصفیه‌ی نهایی، این ناخالصی‌ها به یکی از روش‌های زیر حذف می‌شوند:

• هیدروفینیشینگ (تصفیه با هیدروژن): پارافین در حضور کاتالیست و گاز هیدروژن عمل‌آوری می‌شود تا ترکیبات گوگردی، نیتروژنی و آروماتیک باقی‌مانده حذف شوند. این روش برای تولید پارافین خوراکی و دارویی رایج است.
• تصفیه با خاک رنگبر: پارافین مذاب از بستر خاک‌های جاذب عبور داده می‌شود تا رنگ و بوی آن گرفته شود.

نتیجه‌ی این مرحله پارافینی سفید، شفاف در حالت مذاب، بی‌بو و پایدار است.

مرحله ۶: دسته‌بندی بر اساس نقطه‌ی ذوب و شکل‌دهی

پارافین تولیدشده بر اساس نقطه‌ی ذوب درجه‌بندی می‌شود؛ مثلاً گریدهای ۵۲–۵۴، ۵۶–۵۸، ۵۸–۶۰ و ۶۰–۶۲ درجه‌ی سانتی‌گراد. هر گرید برای کاربرد خاصی مناسب است؛ برای نمونه گریدهای با نقطه‌ی ذوب بالاتر برای شمع‌های قالبی و گریدهای پایین‌تر برای شمع‌های لیوانی ترجیح داده می‌شوند (راهنمای کامل را در مقاله‌ی انتخاب بهترین پارافین برای شمع‌سازی ببینید). سپس پارافین مذاب به شکل‌های مختلف درمی‌آید:

• اسلب (قالبی): بلوک‌های چند کیلوگرمی که رایج‌ترین شکل عرضه‌ی پارافین جامد است.
• گرانول و پاستیل: دانه‌های ریز که ذوب و توزین آن‌ها آسان‌تر است.
• مذاب (فله): برای مصرف‌کنندگان صنعتی بزرگ با تانکر حمل می‌شود.

مرحله ۷: کنترل کیفیت و بسته‌بندی

پیش از عرضه، از هر بچ تولید نمونه‌برداری و آزمون‌های استاندارد انجام می‌شود. مهم‌ترین آزمون‌های کیفی پارافین عبارت‌اند از:

• نقطه‌ی ذوب (استاندارد ASTM D87) و نقطه‌ی انجماد (ASTM D938)
• درصد روغن (ASTM D721)
• رنگ سیبولت (ASTM D156)؛ عدد بالاتر یعنی پارافین سفیدتر
• سختی یا نفوذپذیری سوزن (ASTM D1321)
• بو و در گریدهای غذایی، بررسی انطباق با استانداردهای خوراکی

در پایان، پارافین در کیسه‌های چندلایه یا کارتن بسته‌بندی و برگه‌ی آنالیز (COA) هر بچ صادر می‌شود.

تولید پارافین مایع و پارافین ژله‌ای چه تفاوتی دارد؟

پارافین مایع برخلاف پارافین جامد از موم‌ها به دست نمی‌آید؛ بلکه از برش‌های روغنی تصفیه‌شده تولید می‌شود که با تصفیه‌ی عمیق (هیدروژناسیون یا عملیات اسیدی) تمام ترکیبات آروماتیک آن حذف شده تا روغنی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه حاصل شود. پارافین ژله‌ای (وازلین) نیز مخلوطی نیمه‌جامد از روغن و موم‌های ریزبلور است که عمدتاً از باقی‌مانده‌های سنگین تقطیر در خلأ تولید و سپس تصفیه می‌شود.

چه عواملی روی کیفیت و قیمت پارافین اثر می‌گذارد؟

• نوع خوراک و نفت خام: برخی نفت‌ها موم بیشتر و مرغوب‌تری دارند.
• درصد روغن: هرچه کمتر، پارافین مرغوب‌تر و گران‌تر.
• روش تصفیه‌ی نهایی: پارافین هیدروفینیش‌شده برای مصارف حساس ارزش بالاتری دارد.
• گرید نقطه‌ی ذوب و شکل عرضه: اسلب، گرانول یا فله.
• حجم سفارش: خرید عمده‌ی پارافین به‌صورت مستقیم از تولیدکننده هزینه را کاهش می‌دهد.

سوالات متداول درباره‌ی تولید پارافین

پارافین از چه ماده‌ای ساخته می‌شود؟
پارافین از برش‌های سنگین نفت خام و به‌عنوان محصول جانبی تولید روغن پایه به دست می‌آید.

تفاوت اسلک وکس و پارافین چیست؟
اسلک وکس موم خامی است که هنوز روغن زیادی دارد؛ پارافین همان اسلک وکس است که روغن‌گیری و تصفیه شده است.

پارافین تمام‌تصفیه برای چه مصارفی مناسب است؟
برای صنایع غذایی (مثل پوشش پنیر و میوه)، دارویی، آرایشی، بسته‌بندی و شمع‌های مرغوب.

چطور کیفیت پارافین را قبل از خرید بسنجیم؟
برگه‌ی آنالیز (COA) را از فروشنده بخواهید و نقطه‌ی ذوب، درصد روغن و رنگ سیبولت را با نیاز خود مقایسه کنید.

خرید انواع پارافین از مهرگستر

شرکت پالایش پارافین مهرگستر تولیدکننده‌ی انواع پارافین جامد، مایع و ژله‌ای و همچنین وازلین و پلی‌اتیلن است و محصولات خود را در سراسر ایران و برای صادرات عرضه می‌کند. برای مشاهده‌ی محصولات به صفحه‌ی محصولات سر بزنید، راهنمای خرید پارافین را بخوانید، یا برای استعلام قیمت و دریافت برگه‌ی آنالیز با کارشناسان ما تماس بگیرید.

محصولات مرتبط مهرگستر

• پارافین جامد (عمده)
• پارافین کریستالی
• پارافین وکس
• پارافین مایع صنعتی و خوراکی
• وازلین
• اسلک وکس
• فوتس اویل
• فورفورال اکسترکت
• خاک رنگبر